| سپس مهندس جعفر کسائیان کارشناس ارشد سازه و کارشناس ارشد مدیریت، موضوع عبور مترو از کنار مدرسه ی چهارباغ از دیدگاه سازه را این گونه مورد بررسی قرار داد: مدرسه ی چهارباغ یکی از جالب ترین و کامل ترین بناهای تاریخی ایران است. عبور مادی فرشادی که درست از محور سر در ورودی، وارد مدرسه می شود به این مدرسه زیبایی و فرح بخشی خاصی می دهد که باعث شده معماری اماکن مذهبی ایران را نسبت به اماکن مذهبی ترکیه بسیار دلنشین تر و با روح تر جلوه دهد. هنر عبور دادن جریان آب از زیر سر در خود گویای شناخت فنی قوی در زمان ساخت این اثر بوده است. در صورت عبور مترو از خیابان چهارباغ، مترو باید از زیر این مادی و سازه ی ساروجی آن و از کنار سر در مدرسه رد شود که آثار آن در دو مرحله قابل بررسی است: الف- مرحله ی ساخت تونل: در این مرحله ارتعاشات حاصل از کارکرد دستگاههای حفار باعث لرزه های مخرب و به طور کلی ترک خوردن سازه می گردد. ب- مرحله ی بهره برداری: عبور تونل از کنار سر در مدرسه، باعث انتقال ارتعاشات حاصل از عبور واگن ها و لرزندان این اثر تاریخی می شود و کم کردن این ارتعاشات هزینه های زیادی را در بر خواهد داشت. اساس دیدگاه مدافعان عبور مترو از چهارباغ مبتنی بر این دو مورد است: 1- باعث رونق چهارباغ می شود 2- وقت گرانبهاست و باید به فکر صدسال دیگر باشیم. ایشان در خصوص این دلایل متذکر شد عبور مترو از خیابان شمس آبادی به هیچ وجه وقت بیشتری را برای مسافران که از این مسیر می گذرند نمی گیرد، احداث دو پیچ نسبتا تند در میدان انقلاب و خیابان مطهری برای تغییر محور چهارباغ به تونل زیر زاینده رود راه حل مناسبی نیست. اینجانب به عنوان یک کارشناس بدون جانبداری از یک فکر خاص و یا بزرگ نمودن تجارب خود، اکثر نظرات فوق را به دلیل فقدان حتی یک مورد قابل ذکر در دفاع از عبور مترو از خیابان چهارباغ عباسی یکطرفه اعلام می کنم. اگر امکان عبور مترو از زیر سی و سه پل وجود داشت مسیر مستقیم حرفی قابل پذیرش برای سرعت بود، ولی تغییر لازم و اجتناب ناپذیر است، هزینه هم داشته باشد ارزش آن را خواهد داشت. سخنران دیگر این همایش خانم دکتر شهره خدابخشی شهرساز، مدرس دانشگاه و عضو هیات تحریریه ماهنامه ی نما، پروژه ی مترو را در دو موضوع جداگانه مورد ارزیابی قرار داد: 1- کارکرد مترو و ویژگیهای فنی خطوط، ایستگاهها، تجهیزات، لکوموتیوها و ... 2- سیستم مترو و ارتباط آن با دیگر سیستم ها و ساختارهای شهری اصفهان. ایشان اساسی ترین اهداف مترو را کاهش بار ترافیکی در شهرهای بزرگ دانست و گفت: اما اگر پیامد این پروژه با توجه به آثار متعدد بر شهر اصفهان مورد توجه قرار نگیرد ممکن است عواقب نامطلوبی در پی داشته باشد. سپس این مساله را از نظر شهرسازی و آثار اقتصادی مورد ارزیابی قرار داد: نزدیکی ایستگاه مترو را موجب هجوم مسافران و متمرکز شدن کاربری های ترمینالی همچون اغذیه فروشی ها در اطراف ایستگاهها و نامطلوب شدن کارکرد این محور دانست و در مورد آثار کارکردی مترو، افزایش قابل توجه رفت و آمد در ایستگاههای مترو را باعث مخدوش شدن منظر و زیبایی چهارباغ به عنوان یک خیابان زیبا در مقیاس فراملی می شود و در مورد آثار زیبایی شناختی مترو اظهار داشت تعلق خاطر شهروندان اصفهان به این خیابان به علت ویژگیهای کاملا متمایز و منحصر به فرد این خیابان است و اضافه و یا حذف کردن هر عنصری بر شکل این محور تاثیر فراوانی به جا خواهد گذاشت. وی در پایان متذکر شد دغدغه ی ذهنی نشست امروز این است که باید عبور مترو با نظر کاملا تخصصی قاطع و نه با تحریف و تغییر مطرح شود و یکی از راه حل های مطرح شده را در عبور مترو از خیابان شمس آبادی بر شمرد. مهندس احمد منتظر کارشناس ارشد رشته ی معماری، عضو هیات علمی دانشگاه هنر و مدیر کل پیشین میراث فرهنگی اصفهان در مورد میراث فرهنگی در دو مسیر شرقی- غربی – شمالی- جنوبی شهر اصفهان در پاسخ به مسئولان سازمان قطار شهری که مدعی هستند در زیر بافت تاریخی اصفهان هیچ گونه اثر تاریخی وجود ندارد، اظهار داشت که در اصفهان نه تنها در روی زمین، در زیر زمین این شهر تاریخی آثاری مربوط به دوره های مختلف تاریخی وجود دارد. ایشان در حال حاضر حساسیت بحث بر روی محور شمالی- جنوبی قطار شهری و آثار باقی مانده در این محور را مساله ی اصلی دانست و گفت: اگر به آن توجه نشود بر اثر عبور قطار شهری از بین خواهند رفت. الف- چهارباغ پایین: از فلکه ی شهدا تا گذر پشت بارو در این محور حصار دیلمی قرار دارد. - از این محل تا دروازه دولت محله های تاریخی دیلمی، سلجوقی، ایلخانی، تیموری و صفوی - در محل دروازه دولت حصار و باروی شهر که از اول خیابان چهارباغ عباسی عبور می کند و بقایای آن در زیر دروازه دولت باقی است. ب- چهارباغ: در ابتدای خیابان بقایای پی بنای بسیار با ارزش جهان نما (اولین کوشک و کاخ مربوط به سفرای خارجی) - در دو طرف چهارباغ عباسی، هشت باغ مهم دوره ی صفوی وجود داشته است مانند باغ هشت بهشت. - وجود یک مادی سنگی بسیار زیبا در این محور - وجود مدرسه چهارباغ و سر در زیبای آن - در انتهای مسیر چهارباغ عباسی پل تاریخی مادی نیاصرم ج- چهارباغ بالا و هزار جریب: وجود بیست و سه باغ در طرفین چهارباغ بالا و باغ هزار جریب و مادی و کف سازی سنگی بسیار زیبا از ورودی باغ هزار جریب تا رودخانه ایشان در پایان متذکر شد که اینجانب در سال 1378 در پاسخ به نامه ی سازمان قطار شهری اعلام نمودم که قطار شهری باید از مسیر طیب، شمس آبادی و خیابان کمکی غربی چهارباغ بالا عبور نماید. حتی شورای عالی معماری و شهرسازی ایران هم این نظریه را به تصویب رساند و با حذف کمکی چهارباغ که درخواست سازمان قطار شهری بود موافقت نکرد. احداث این خیابان کمکی فقط پنج میلیارد تومان هزینه دارد. این در حالی است که چهارباغ هزار جریب هم می تواند به پیاده رو تبدیل شود، این طرح مدت سی سال است که در دستور کار یونسکو قرار گرفته و آن را قبول دارد. هنوز مسئولان قطار شهری اظهار ننموده اند که عبور این قطار از مسیر پیشنهادی چه ایرادی دارد. این مسیر در صد و پنجاه الی دویست متری مسیر چهارباغ قرار گرفته که ایستگاهها می تواند در شرق آن قرار گیرد و به محور چهارباغ تاریخی نزدیکتر باشد. دکتر پرویز دبیری، استاد دانشگاه و فعال سرشناس در عرصه ی مسائل فرهنگی نیز در فرصت کوتاهی که به وی داده شد با تاکید بر ارزش جهانی شهر اصفهان و آثار تاریخی و ارزشمند این شهر، از مسؤلان اجرایی خواست که نسبت به بافت تاریخی و هرگونه تصرف و مداخله ای که خطری برای آثار گرانقدر اصفهان ایجاد کند، حساسیت بیشتری داشته باشند. وی در پایان مخالفت دوستداران شهر تاریخی اصفهان را با عبور مترو از چهارباغ با توجه به نظر کارشناسان میراث فرهنگی اعلام کرد. مهدس مرتضی فرشته نژاد، کارشناس رشته ی معماری و میراث فرهنگی با اشاره به سازه های بناهای تاریخی اصفهان و شبکه های زهکشی در زیر این بناها و گفت: در صورت ایجاد نوسانات و ارتعاش، اتصالات ساختمانی از هم جدا شده و دیگر قابل اتصال نیست. پی ساختمان (فوندانسیون) مدرسه ی چهارباغ به علت گذر آب مادی محکم خواهد ماند و با قطع جریان آب و عبور مترو از چهارباغ تخریب این مدرسه قطعی خواهد بود. وی ضمن ابراز مخالفت عبور مترو از چهارباغ گفت: بناهای تاریخی اصفهان توان تحمل ارتعاشات ناشی از تردد مترو را ندارد. وی خواهان انحراف مسیر مترو از خیابان چهارباغ و گذر آن از خیابان شمس آبادی شد و تاکید کرد که این موضوع با اهمیتی باید مورد توجه تصمیم گیران امور عمرانی اصفهان قرار گیرد. مهندس امین پور، مهندس معمار، عضو هیات علمی دانشگاه و نایب رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان با حضور در این همایش؛ شورای شهر را در خدمت شهر خواند و گفت: اگر با عبور مترو از چهارباغ عباسی احتمال خطر برای مدرسه ی چهارباغ احساس شود، با عبور مترو از این خیابان مخالف می باشیم. وبا اشاره به نظر یکی از سخنرانان تاکید کرد: حتی اگر احتمال خطر برای مدرسه ی چهارباغ خیلی کوچک باشد، به دلیل اینکه خطر، خطر بزرگی است، ارزش ندارد که مترو از خیابان چهارباغ عبور کند. مهندس امین پور، با تصریح این نکته که شورای شهر اصفهان تعیین مسیر عبور مترو را به عهده ی کارشناسان گذاشته است، اظهار داشت: اگر ما بپذیریم که اصفهان نیاز به مترو دارد، عبور آن از خیابان شمس آبادی نیز هیچ مشکی ایجاد نمی کند. مهندس محمدکوشافر، عضو هیات علمی دانشگاه و دبیر شبکه ی تشکلهای غیردولتی زیست محیطی اصفهان در مورد میزان انطباق مترو اصفهان با توسعه ی پایدار توضیحاتی را ارائه کرد و گفت: توسعه ی پایدار تامین نیازهای کنونی مردم است. | بدون آنکه نیازهای نسل های آتی به مخاطره افتد. وی حفظ تعادل بین سه مؤلفه ی اقتصادی، اجتماعی، مشارکت، جمعیت شناسی، هنجارسازی اجتماعی، عوامل ارتباطی، تعامل فرهنگهای کوچک برای تاثیرگذاری مثبت به ارزشهای فرهنگی کل جامعه برشمرد. کارشناس فنی وقتی کامل می گردد که دیگر علوم نیز شامل مطالعات اجتماعی، زیست محیطی، تاریخی، فرهنگی، آمایش و ... به طور صحیح و کامل با آن همراه شود. وی در لزوم ارزیابی پیامدهای زیست محیطی، به ماده ی 105 قانون برنامه ی سوم توسعه اشاره کرد و گفت: دستورالعمل ارزیابی این مولفه عبارت از: بررسی اثرات پروژه بر توسعه ی شهری، توریسم، زیبایی شناسی، هیدرولوژی و غیره می باشد. ایشان در توضیح برنامه های مدیریت زیست محیطی به بند 5-7-7-3 مشارکت عمومی اشاره کرد که مقرر می دارد: استفاده از نظرات و دیدگاههای جوامع محلی و گروههای ذی نفع و تحت تاثیر طرح یا پروژه، تشکل های مردمی، سازمانهای غیردولتی و متخصصان دانشگاهی در منطقه جهت آگاهی و راهبری بهینه ی گزارش ارزیابی، یک ضرورت است و در پایان نتیجه گیری کرد که: |   | 1- علم تک بعدی نیست و برای پایداری یک پروژه باید تمام علوم مانند مطالعات تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و زیست محیطی با ارزشهای برابر به کار گرفته شود. 2- در زمینه ی طرح مترو، تمرکز مطالعات بر روی مولفه اقتصادی بوده و در خصوص دو مولفه ی دیگر کارشناسی جامع علمی انجام نشده است، در هر حال انتخاب چهارباغ ضعف غیرقابل انکار این کارشناسی را اثبات می کند. بنابراین پروژه مترو به سمت ناپایداری میل می نماید. دکتر حسین یقینی، مدرس سابق دانشکده ی معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان و عضو انجمن حفاظت از میراث تاریخی- طبیعی با اشاره به بی نظیر بودن بافت زیبا و تاریخی خیابان چهارباغ و یکتا بودن این خیابان در جهان به تشریح ترکیب شیمیایی ملات های به کار رفته در ساخت آثار تاریخی و مصالح به کار رفته در ساختمان مدرسه چهارباغ پرداخت و افزود این مدرسه به صورت چهار فصل ساخته شده، خاک رس که ملات ساخت این بناهاست براثر مرور زمان آب تبلور خود را از دست می دهد و به این علت است که یک مولکول آب نمی تواند دوباره به این ترکیب برگردد و از دست دادن آب باعث شکسته شدن این بافت شده و چسبندگی خود را از دست خواهد داد. ایشان در پایان خاطر نشان کرد که این بافت و مدرسه ی تاریخی به تمام جهانیان تعلق دارد و ما حق نداریم آن را ویران کنیم. در این همایش همچنین پیام چند تن از متخصصان و کارشناسانی که به علت بیماری و بعد مسافت موفق به حضور در همایش نشده بودند قرائت شد. مهندس سید هادی میرمیران، معمار، شهرساز، مدیر عامل مهندسین مشاور نقش جهان- پارسی و مدیر طراحی طرحهای جامع منطقه ی اصفهان، طرح جامع شهر اصفهان، طرح تفصیلی شهر اصفهان و طرح جامع ناحیه ی اصفهان، در پیام خود به خصوصیات شهر اصفهان به واسطه ی برخورداری از امکانات ویژه ی طبیعی و واقع شدن در مسیر حوادث تاریخی و به دلیل فرصت های استثنایی که به لحاظ دانش و تجربه ی شهروندی از آن بهره مند بوده است، اشاره و اضافه کرد اصفهان امروز به عنوان میراث طبیعی و تاریخی در کانون توجه ایرانیان و جهانیان قرار دارد. بدیهی است این ویژگی وظیفه و مسئولیت کلیه ی شهروندان این شهر را در حفظ و احیای میراث کهن آن صد چندان می کند و از همین روست که امروز همه ی دلسوزان این عرصه در انتظار اتخاذ تصمیم نهایی و تاریخی توسط مدیریت شهر در اجرای مسیر قطار شهری اصفهان هستند. ضرورت احداث خطوط قطار شهری در اصفهان بر کسی پوشیده نیست و از طرفی حفظ میراث تاریخی و طبیعی شهر اصفهان هم انکار ناپذیر است. بی شک همه ی مدیران شهر هم در پیوند با اندیشمندان، هنرمندان، دانشگاهیان و علاقه مندان تاریخ و طبیعت و به یک عبارت شهروندان اصفهان، در مراقبت از میراث به جا مانده از گذشته نظر مشترک دارند، اما به دلایلی که مبتنی بر برخی تحلیل هاست، عبور قطار شهری را از زیر خیابان چهارباغ مخالف با اصل ایده ی مراقبت از آثار تاریخی نمی دانند. از نظر اینجانب مناسب ترین گزینه های مطرح شده، انتخاب خیابان شمس آبادی است که به تایید بالاترین مراجع کارشناسی و تصمیم گیری قانونی کشور هم رسیده است. امیدوارم مدریت محترم سازمان قطار شهری اصفهان هم با تکیه بر اصل پرهیز از پذیرش خطرات احتمالی آتی و در حمایت از نظر دلسوزان به میراث طبیعی و تاریخی اصفهان در زمینه ی تعیین مسیر جایگزین برای عبور قطار شهری از زیر خیابان چهارباغ اتخاذ تصمیم نمایند. سپس پیام دکتر پرویز ورجاوند قرائت شد، ایشان ضمن سپاسگزاری از برگزارکنندگان این همایش در مورد ضوابط علمی مورد توجه باستان شناسان، شهرسازان و متخصصان مرمت، به بازپیرایی مجموعه ی باستانی و تاریخی، شهرهایی چون اصفهان با توجه به ویژگیب شکل گیری، رشد و گسترش آنها در طول هزاره ها، اشاره کرد و متذکر شده اند، شهرهایی هستند که در مورد فعالیت های عمرانی چون پهن ساختن خیابانها و گذرگاهها، کشیدن خیابانهای جدید، ایجاد مترو، زدن پل های هوایی، ایجاد ساخت و سازهای جدید و پرحجم و موارد مشابه، می باید کل بافت آنها مورد بررسی همه جانبه قرار گیرد و با شناسایی همه جانبه ی آنها تصمیم گیری شود. در نهایت تاسف طی هفت دهه ی گذشته، بخش عمده ی فعالیت های عمرانی و شبکه های خیابان سازی در این شهر بی توجه به بافت تاریخی آن و براساس تصمیم مقامهای صاحب قدرت شهر به مورد اجرا گذارده شده و لطمه های شدیدی بر بافت ارزشمند این شهر وارد آمده است. امروز که مسیرهای مترو مورد توجه قرار گرفته با توجه به اینکه مسیرهای مذکور از زیرزمین می گذرند، طراحان شبکه در عمل به خود حق می دهند تا بر مسیرهای مستقیم تکیه کنند و ایستگاهها را در دل بافت قدیم و پرجمعیت شهر به گونه ای سامان دهند که راحت ترین دسترسی ها را به وجود آورند. اگر چه این شیوه ی عمل منطق خاص خودش را دارد، ولی باید دانست که بی بر و برگرد در شهری چون اصفهان بیش از هر چیز این حفظ بافت قدیمی و تاریخی است که ضوابط را دیکته می کند. من امیدوارم که حاضران در این همایش بتوانند شرایطی فراهم آورند تا مسئولان عمران شهر اصفهان، خود را موظف بدانند که با اصفهان و بافت تاریخی آن به عنوان یک شهر صاحب هویت و شناخته شده و صاحب اعتبار جهانی، برخورد کنند و در هر گام اصل را بر حفظ این هویت و با زنده سازی بخشهای پنهان مانده ی آن قرار دهند. آخرین پیام این همایش از دکتر علیرضا عرقچینی، جامعه شناس، مدرس برنامه ریزی شهری و دبیر جمعیت دوستداران محیط زیست (طبیعت یاران) با موضوع «بررسی دیدگاه جامعه شناسی عبور مترو از چهارباغ» قرائت شد: شهر یک سیستم پویا و زنده است که عناصر آن در تعادل و پیوند با هم به حیات خودادامه می دهند که به حضور انسان و تحت تاثیر فناوری شکل گرفته است، بنابراین هر حرکتی که منجر به تغییر نظام ساختاری- رفتاری یک شهر شود باید جامع نگر بوده و همه ی تاثیرات آن بر سیستم پیچیده ی شهر مورد بررسی قرار گیرد و از هرگونه حرکت بخشی و بخشی نگری پرهیز گردد. سپس با اشاره به هویت ویژه ی اصفهان اعلام کرده: علاوه بر تعریف هویت تاریخی فرهنگی شهر، همراه با ویژگیهای طبیعی، ترکیب این عناصر راستا و سیمای اصلی توسعه ی آن را ترسیم می کند. ایشان در پیام خود به طرح جامع و تفصیلی شهر اصفهان اشاره کرد که تا حخدودی دارای بینش همه جانبه بوده، اما متاسفانه بخش اجرایی فاقد این بخش و نگرش است و در مساله ی طرح مترو شهر اصفهان و عبور آن از محور تاریخی چهارباغ باز به تغییر ساخترای- رفتاری آن توجه نمی شود. در پایان ایشان حفظ ارزش تاریخی، فرهنگی شهروندان ضروری دانست، بلکه هرگونه مداخله که درصد ناچیزی خطر تخریب به همراه داشته باشد را مردود دانست. |